नेपालमा महिला हिंसा, विशेष गरी बलात्कार र हत्या जस्ता जघन्य अपराधले समाजलाई गम्भीर रूपमा प्रभावित पारिरहेको छ। १३ वर्षकी स्कुले छात्र निर्मला पन्तको २०७५ सालमा भएको बलात्कार र हत्या घटना यसको ज्वलन्त उदाहरण हो। यो घटना मात्र अपराधीको क्रूरता होइन, राज्यको असक्षमता, बेवास्ता, र न्याय प्रणालीको विफलताको पनि ऐना हो।
निर्मला पन्तको घटनामा न्याय दिलाउन सरकारले चालेका कदमहरू अपूरो, अव्यवस्थित, र गैरजिम्मेवार देखिए। अनुसन्धान प्रक्रियामा भएको लापरबाही र प्रमाण नष्ट गर्ने प्रयासले सरकारप्रति जनताको आक्रोश बढायो। सरकारले अपराधी पत्ता लगाउन र पीडित परिवारलाई न्याय दिलाउन असफलता मात्र देखाएन, बरु दोषीहरूलाई संरक्षण गर्ने जस्तो व्यवहार पनि गर्यो। यस घटनाले नेपाल सरकारको न्यायप्रतिको प्रतिबद्धता र महिला सुरक्षाप्रतिको उदासीनतालाई उदाङ्गो पार्यो।
कम्युनिस्ट सरकारले महिला हिंसाविरुद्ध ठोस कदम चाल्न नसकेको देखिन्छ। सरकारका नारा र घोषणापत्रमा महिला सशक्तिकरण र हिंसा उन्मूलनका विषयहरू प्राथमिकतामा राखिएको भए पनि व्यवहारमा त्यो देखिँदैन। निर्मला पन्तको मुद्दामा भएको लापरबाहीले न्याय प्रणालीप्रतिको जनताको विश्वास खस्काएको छ। सरकारको उदासीनताले अपराधीलाई हौसला दिएको र पीडितलाई थप पीडा दिएको छ।
महिला हिंसाविरुद्ध कानुनी प्रावधान भए पनि तिनको कार्यान्वयन प्रभावकारी छैन। बलात्कार जस्ता घटनामा पीडितको सुरक्षाभन्दा अपराधीको राजनीतिक पहुँच र संरक्षणलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्तिले सरकारको नैतिकतामा प्रश्न खडा गरेको छ। निर्मला पन्तको घटनामा प्रमाण नष्ट गर्ने प्रहरी अधिकारीहरूलाई कारबाही गर्नुको सट्टा उनीहरूलाई संरक्षण दिने प्रयासले सरकारको कमजोर स्थिति देखाउँछ। घटना भएको यत्तिका बर्ष हुँदासमेत न्याय दिलाउनुको सट्टा यस प्रकारको गैरजिम्मेवारपन देखाउनु लज्जास्पद छ।
कम्युनिस्ट सरकारको विफलता केवल निर्मला पन्तको घटनामा मात्र सीमित छैन। बलात्कार र हत्या जस्ता घटनाहरूमा सरकारको प्रतिक्रिया सामान्य देखिन्छ। यस्ता घटनामा सरकारले प्रभावकारी अनुसन्धान गर्न, दोषीलाई कडा सजाय दिलाउन, र भविष्यमा यस्ता अपराध रोक्न नीति निर्माण गर्न असफल भएको छ।
सरकारको असफलताको अर्को कारण भनेको समाजमा व्याप्त पितृसत्तात्मक सोच र लैङ्गिक असमानता हो। सरकारले यस्ता संरचनात्मक समस्याहरू समाधान गर्न दीर्घकालीन योजना बनाउन सकेको छैन। महिलाहरूलाई सशक्त बनाउन र उनीहरूको सुरक्षाका लागि प्रभावकारी कदम चाल्न सरकार असफल भएको छ।
बलात्कार र हत्या जस्ता जघन्य अपराधविरुद्ध जनताले आवाज उठाउँदै आएका छन्। निर्मला पन्तको घटनापछि देशव्यापी रूपमा भएका प्रदर्शनहरूले जनताको आक्रोशलाई स्पष्ट रूपमा देखायो। तर, सरकार जनताको आवाज सुन्न र आवश्यक कदम चाल्न असफल भयो।
निष्कर्षमा, निर्मला पन्तको बलात्कार र हत्या जस्ता घटनाहरूमा नेपालको कम्युनिस्ट सरकारको असफलता स्पष्ट देखिन्छ। सरकारले यस्ता घटनाविरुद्ध गम्भीरता देखाउन नसक्दा महिला सुरक्षामा गम्भीर खतरा उत्पन्न भएको छ। न्याय प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउँदै दोषीलाई कडा सजाय दिलाउन, महिला सुरक्षाका लागि नीति निर्माण गर्न, र समाजमा व्याप्त लैङ्गिक असमानता हटाउन सरकार जिम्मेवार हुनुपर्छ। अन्यथा, यस्ता घटनाहरूले समाजमा अझै भय र असुरक्षाको वातावरण सिर्जना गर्नेछन्।
लेखक : पिटर कुमार श्रेष्ठ, गोरखा ( सामाजिक अभियन्ता)
